جامعه آنلاین معماران ایران - آينده‌ي نامعلوم طاق كسري

طاق كسري رو به‌سوي آينده‌اي نامعلوم

طاق كسري ايوان مدائن كه سال‌ها در زمره زيباترين آثار به جا مانده از امپراطوري انوشيروان ساساني بود، اكنون روز به روز بيشتر چهره ويراني را در برابر خود مي‌بيند.

طاق كسري ايوان مدائن كه سال‌ها در زمره زيباترين آثار به جا مانده از امپراطوري انوشيروان ساساني بود، اكنون روز به روز بيشتر چهره ويراني را در برابر خود مي‌بيند.
طاق كسري تنها اثر به جا مانده از كاخ سلطنتي انوشيروان ساساني در شهر مدائن در 35 كيلومتري جنوب بغداد در استان ديالي واقع شده است. مدائن در حقيقت همان تيسفون پايتخت سلسله ساساني است كه با حمله اعراب و تصرف آن توسط آن‌ها به مدائن تغيير نام يافت.
اين شهر در روزگار خود از چنان زيبايي‌اي برخوردار بود كه اعراب ساده سپاه اسلام وقتي آن را فتح كردند به چنان حيرتي دچار شدند كه گفتند تيسفون همان بهشت موعودي است كه پيغمبر وعده‌اش را به ما داده بود. بعد از آن اين شهر تبديل به تل ويرانه‌اي شد كه زيبايي گذشته خود را هرگز باز نيافت.
تاريخ ساخت اين بنا به گفته عده‌اي از مورخين به زمان اشكانيان باز مي‌گردد كه در زمان ساسانيان به دستور انوشيروان ساساني بازسازي و توسعه يافته است. اين كاخ بعد از حمله اعراب به كلي نابود شد و جز ويرانه‌هاي طاق آن كه ارتفاعي در حدود 70 متر دارد و تعدادي از ديوارهاي كاخ هيچ چيز باقي نماند.
در گذر زمان شهر پويايي خود را باز يافت. قرن‌ها بعد اين مكان به يك تفرج‌گاه زيبا براي مردم تبديل شد كه همه ساله پذيراي خيل عظيمي از مردم عراق بود كه با وجود هواي بسيار خوش و باغ‌هاي وسيع به آن‌جا سفر كرده و اوقات خود را در كنار بقاياي طاق كسري و ديوارهاي اطراف آن مي‌گذراندند. مردم عراق و اعراب منطقه از اين بنا نه به سبب پشتوانه تاريخي، بلكه به خاطر سنديت اسلامي كه گفته مي‌شود روزي كه حضرت پيغمبر (ص) به دنيا آمد، طاق بلند آن شكاف خورد، از آن ياد مي‌كنند.
اين مكان تا اواخر دهه حكومت رژيم بعث عراق به عنوان يكي از مهم‌ترين تفريح‌گاه‌هاي اعراب شناخته مي‌شد، اما رژيم بعث كه تاب اين استقبال را نداشت اقدام به تخريب بيشتر اين مكان كرد. در ابتدا به دستور صدام حسين موزه‌اي از عكس‌هاي او به شيوه‌اي مدرن در نزديكي اين مجموعه تاريخي ساخته شد كه هدف از آن تغيير مكان تجمع مردم از ايوان مدائن به آن مكان بود. اما اين موزه نتوانست جايگاه با ارزش ايوان مدائن را در نزد مردم تغيير دهد. از اين رو صدام دستور به تخريب برخي از مكان‌ها و ديوارهاي باستاني اين مجموعه داد. او حتي در نوشته‌هاي سنگي قديمي مجموعه دست برد و به عمد اسم خود را وارد آن‌ها كرد تا با خدشه‌دار كردن مجموعه مردم را از تجمع در آن باز دارد. اين عمل او باعث شد تا يونسكو با ارسال نامه‌اي از اين اقدام دولت عراق شكايت كرده و پس از آن طاق كسري و ايوان مدائن را از فهرست آثار ثبت شده يونسكو حذف كند. بعد از مدتي رژيم بعث طي اقدامي سفر به اين مكان را ممنوع اعلام كرد و با گذشت يك سال از ممنوعيت سفر به آن صد و هفتاد تن از متخلفين را به جرم رفتن به اين مكان اعدام كرد.
بعد از اين واقعه اين مكان متروك باقي ماند و هيچ اعتنايي به آن نشد و روز به روز بر فرسودگي و خرابي‌هاي آن افزوده شد.
در پي فتح عراق توسط نيروهاي ائتلافي در سال 2003، صدمات شديدي به اين مكان وارد شد به گونه‌اي كه در پي نبردهاي مكرر نيروهاي ائتلاف با نظاميان بعثي اين مكان نيز مورد هدف گلوله و بمب‌هاي طرفين قرار گرفت. اين در حالي بود كه بعد از آن امكان سفر به اين مكان براي مردم مهيا شده بود و رونق از دست رفته، به تدريج دوباره به آن باز مي‌گشت.
با شروع جنگ‌هاي تروريستي در عراق، وضع مجموعه ايوان مدائن باز هم بدتر شد. در ماه فوريه 2005 تروريست‌ها با انجام يك عمليات تروريستي قسمتي از ايوان مدائن را تخريب كردند كه از آن به عنوان بزرگ‌ترين صدمه به اين مجموعه بعد از فتح عراق ياد شده است.
در پي اعلام خطر براي نابودي اين مجموعه تاريخي ارزشمند در عراق، مقامات ميراث فرهنگي ايران اعلام كردند كه قصد دارند با كمك يونسكو اين مكان تخريب شده را بازسازي كنند و دوباره آن را به جمع آثار ثبت شده در اسناد ميراث فرهنگي يونسكو بازگردانند. بر خلاف انتظار، اين عمل پسنديده ايراني‌ها توسط اعراب افراطي و تندرو مداخله در امور عراق و راهي براي حاكميت بر اين كشور عنوان شد، به گونه‌اي كه يكي از سايت‌هاي عربي موسوم به الصوت العروبه نوشت: «ايراني‌ها با كمك سپاه پاسداران و سازمان اطلاعات خود به بهانه‌ بازسازي ايوان مدائن كه يادآور ستيز پيشينيان آن‌ها بر ضد پيغمبر اسلام (ص) است، مي‌خواهند عراق را به تصرف خود در آورده و ياد و خاطره سلسله‌ گذشتگان كفار خود را زنده كنند.»
البته مقامات عراقي نه تنها تاكنون پاسخ منفي‌اي به مقامات ايراني نداده‌اند، بلكه حاضر به همكاري و ادامه مذاكرات با مقامات ايراني در اين باره نيز شده‌اند. البته اين مذاكرات به سبب وجود ناامني در عراق به تعويق افتاده است. اما مقامات عراقي اطمينان داده‌اند كه به حرف‌هاي مغرضانه برخي رسانه‌هاي عربي گوش نخواهند داد و با كمك ايرانيان ميراث فرهنگي خود را كه مشتركات زيادي با ايرانيان دارد بازسازي و زنده خواهند كرد.