شهر سوخته در فهرست آثار جهاني يونسكو به ثبت مي رسد                         

مجموعه بزرگ شهر سوخته به عنوان يكي از شاخص ترين نشانه هاي تمدن باستان در فهرست آثار جهاني يونسكو به ثبت ميرسد.

عليرضا خسروي رئيس اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري زابل گفت: اين سازمان در تلاش است تا ثبت جهاني آثار شهر سوخته و كوه خواجه سيستان را در آينده اي نزديك انجام دهد اين در حالي است كه زمينه ثبت جهاني كوه خواجه سيستان تا سال ۲۰۱۰ ميلادي امكان پذير مي شود.
    وي همچنين از ثبت ۲۶ اثر باستاني درمنطقه سيستان استان سيستان و بلوچستان در فهرست آثار ملي خبر داد. با ثبت اين آثار كه معروف ترين آنها تپه هاي باستاني ذوالفقار و ميرجمال در بخش ميانكنگي و زيارت پيرسوز در بخش شيب آب است تعداد آثار باستاني سيستان كه در فهرست آثار ملي ثبت شده به ۴۶۸ اثر رسيد. وي افزود: اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري زابل با ثبت ۴۶۸ اثر از ۸۶۸ اثر شناسايي شده مقام چهارم كشوري از لحاظ تعداد ثبت آثار ملي را به خود اختصاص داده است. وي يادآور شد: براي اجراي طرح تهيه اطلس نقشه جامع باستان شناسي سيستان كه از پارسال آغاز شده تاكنون يك سوم دشت سيستان كاوش و مورد بررسي قرار گرفته است. سيستان به سبب آثار باستاني متعدد از جمله شهرسوخته، دهانه غلامان، كوه خواجه و ده ها اثر ارزشمند تاريخي ديگر كه قدمتي بين ۳۵۰۰ تا ۵ هزار سال دارند به عنوان بهشت باستان شناسان ناميده شده است. شهر سوخته، شهري باستاني است كه در ۵۶ كيلومتري زابل در استان سيستان و بلوچستان و در حاشيه جاده زابل- زاهدان واقع شده است. اين شهر در ۳۲۰۰ سال قبل از ميلاد پايه گذاري شده و مردم اين شهر در ۴ دوره بين سال هاي ۳۲۰۰ تا ۱۸۰۰ قبل از ميلاد در آن سكونت داشته اند.
    شهري كه گفته مي شود پيشرفته ترين شهر جهان قديم بوده است و حتي بسيار پيشرفته تر از شهر كرت كه سينوهه در كتاب خود از آن ياد كرده است. به اعتقاد برخي باستان شناسان اگر بخواهيم به معناي كامل و دقيق شهر توجه كنيم، اين شهر را بايد قديمي ترين شهر دنيا دانست چرا كه معدود شهر هاي پيش از آن، از نظر امكانات و اصول شهرنشيني با آن قابل مقايسه نيستند.
    كلنل بيت يكي از ماموران نظامي انگليس از نخستين كساني است كه در دوره قاجار و پس از بازديد از سيستان به اين محوطه اشاره كرده و نخستين كسي است كه در خاطراتش اين محوطه را شهر سوخته ناميده و آثار باقيمانده از آتش سوزي را ديده است. پس از او سر اورل اشتين با بازديد از اين محوطه در اوايل سده حاضر، اطلاعات سودمندي درباره اين محوطه بيان كرده است. بعد از او شهر سوخته از سوي باستان شناسان ايتاليايي به سرپرستي مارتيسوتوزي درسال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۷ مورد بررسي و كاوش قرار گرفت. اين شهر يكي از آثارتاريخي برجسته سيستان و بلوچستان است.
    بر مبناي يافته هاي باستان شناسان شهر سوخته ۱۵۱ هكتار وسعت دارد و بقاياي آن نشان مي دهد كه اين شهر داراي ۵ بخش مسكوني واقع در شمال شرقي شهر سوخته، بخش هاي مركزي، منطقه صنعتي، بناهاي يادماني و گورستان است كه به صورت تپه هاي متوالي و چسبيده به هم واقع شده اند. ۸۰هكتار شهر سوخته بخش مسكوني بوده است.
    پژوهش ها نشان داده است اين محوطه بر خلاف اكنون كه محيط زيست كاملاً بياباني دارد و فقط درختان گز در آنجا ديده مي شود، در ۵ هزار سال قبل از ميلاد منطقه اي سبز و خرم با پوشش گياهي متنوع و بسيار مطلوب بوده و درختان بيد مجنون، افرا و سپيدار در آنجا فراوان وجود داشته است. در آن دوران نيز اين منطقه بسيار گرم بوده، اما آب رودخانه هيرمند و شاخه هايش به خوبي زمين هاي كشاورزي شهر سوخته را سيراب مي كرده است.
    درياچه هامون در ۳۲۰۰ قبل از ميلاد درياچه اي بزرگ و پرآب بوده و رودها و شاخه هاي قوي از آن منشعب مي شده و در اطراف آن نيزارهاي وسيعي وجود داشته است. در بررسي هاي منطقه اي در اطراف شهر سوخته بستر رودخانه هاي گوناگون و آبراه هايي پيدا شده كه به مزارع كشاورزي شهر سوخته آب مي رسانده اند. در نخستين فصل كاوش در شهر سوخته كوچه ها و خانه هاي منظم، لوله كشي آب و فاضلاب با لوله هاي سفالي پيدا شد كه نشان دهنده وجود برنامه ريزي شهري در اين شهر است.
    شهر سوخته مركز بسياري از فعاليت هاي صنعتي و هنري بوده، در فصل ششم كاوش در شهر سوخته نمونه هاي جالب و بديعي از زيورآلات به دست آمد. در جريان حفاري هاي فصل هاي گذشته در شهر سوخته مشخص شد كه با توجه به صنعتي بودن شهر سوخته و وجود كارگاه هاي صنعتي ساخت سفال و جواهرات در اين منطقه، ساكنان شهر سوخته از درختان موجود در طبيعت محوطه براي سوخت استفاده مي كرده اند. شهر سوخته مركز بسياري از فعاليت هاي صنعتي و هنري بوده، در فصل ششم كاوش در شهر سوخته نمونه هاي جالب و بديعي از زيورآلات به دست آمد.
    باستان شناسان با يافتن مهره ها و گردنبندهايي از لاجورد و طلادر يك گور درباره روش هاي ساخت ورقه ها و مفتول هاي طلايي به پژوهش پرداختند و دريافتند صنعتگران شهر سوخته با ابزار بسيار ابتدايي ابتدا صفحه هاي طلايي بسياز نازك به قطر كمتر از يك ميليمتر تهيه كرده و بعد آنها را به شكل لوله هاي استوانه اي درمي آوردند و پس از اتصال دو سوي ورقه ها به يكديگر مهره هاي سنگ لاجورد را در ميان آن قرار مي دادند.
    در شهرسوخته انواع سفالينه ها و ظروف سنگي، معرق كاري، انواع پارچه و حصير يافت شده كه معرف وجود چندين نوع صنعت، بويژه صنعت پيشرفته پارچه بافي در آنجاست. تاكنون ۱۲ نوع بافت پارچه يكرنگ و چند رنگ و قلاب ماهيگيري در شهر سوخته به دست آمده و مشخص شده مردم اين شهر با استفاده از نيزار باتلاق هاي اطراف هامون سبد و حصير مي بافتند و از اين ني ها براي درست كردن سقف هم استفاده مي كردند.
    صيد ماهي و بافت تورهاي ماهيگيري نيز از ديگر پيشه هاي مردمان شهر سوخته بوده است.
    شهر سوخته بدون شك جزو شهرهاي بسيار پيشرفته زمان خود بوده است. اين نكته نه تنها در بقاياي آثار معماري و كارهاي ظريف دستي وصنعتي ديده مي شود بلكه در سازمان دهي اجتماعي شهر نيز ديده مي شود.
    شهر سوخته داراي تشكيلات منظم و مرتبي بوده است. آثار باقي مانده نشان دهنده اين امر است كه اين شهر طي هزاره سوم پيش از ميلاد، داراي يك نظام مرتب و منظم آبرساني، تخليه فاضلاب و دانش پزشكي بوده تا آن حد كه پزشكان اين شهر نه تنها از فنوني چون شكسته بندي آگاه بوده اند، بلكه مي توانسته اند به اجراي اعمال شگفت انگيز جراحي مغز دست بزنند.

ایران
05/05/1387