iGREEN

حافظیه - شیراز

حافظیه - شیراز

از سلسله مقالات معرفی ابنیه ایران

مهندس ریما صالحی



 

حافظیه

 

آرامگاه شاعر بزرگ، خواجه شمس الدين محمد حافظ است كه در شمال شهر شيراز، پايين تر از دروازه قرآن، در خاك مصلي (يكي از قبرستان هاي معروف شيراز) قرار دارد و مساحت آن 19116 متر مربع مي باشد.

65 سال پس از وفات حافظ، يعني در سال 856 ه.ق. 1452 م. شمس الدين محمد يغمايي وزير ميرزا ابوالقاسم بابر گوركاني (پسر ميرزا بايسنغر نواده شاهرخ بن تيمور) حاكم فارس، براي اولين بار عمارتي گنبدي شكل را بر فراز مقبره حافظ بنا كرد و در جلو اين عمارت، حوض بزرگي ساخت كه از آب ركن آباد پر مي شد. (شيراز شهر جاويدان، علي سامي، ص 366)

اين بنا يك بار در اوايل قرن يازدهم هجري، در زمان حكومت شاه عباس كبير و ديگر بار، 350 سال پس از وفات حافظ به دستور نادرشاه افشار مرمت شد.

در سال 1187 ه.ق. كريم خان زند بر مقبره حافظ، بارگاهي به سبك بناهاي خود ساخت و بر تربتش سنگي مرمرين نهاد كه امروز نيز باقي است. بر روي اين سنگ، دو غزل از ديوان حافظ با مطلع:

مژده وصل تو كو كز سر جان برخيزم                                    طاير قدسم و از هر دو جهان برخيزم

و

اي دل غلام شاه جهان باش و شاه باش                                         پيوسته در حمايت لطف اله باش

به شيوه نستعليق توسط حاجي آقاسي بيك افشار آذربايجاني نگاشته شده است. هم چنين تالاري با چهار ستون سنگي يكپارچه بلند ساخت كه از طرف شمال و جنوب گشاده بود و در دو سوي آن، دو اتاق بنا كرد به گونه اي كه مقبره حافظ در پشت اين بنا قرارمي گرفت و در جلو آن باغ بزرگي را احداث نمود.

پس از كريم خان زند در سال 1273 ه.ق. طهماسب ميرزا (مؤيدالدوله) حكمران فارس، آرامگاه حافظ را بار ديگر تعمير و مرمت كرد و در سال 1295 ه.ق. 1878 م. معتمدالدوله فرهاد ميرزا فرمانرواي فارس در گرداگرد مقبره حافظ، معجري چوبي ساخت. پس از آن در سال 1317 ه.ق (اردشير) زردشتي يزدي، بار ديگر بارگاه حافظ را مرمت كرد و بر فراز آرامگاهش، معجري بنا كرد اما حاج سيد علي اكبر فال اسيري به دليل زردشتي بودن اردشير، بناي مرمت شده را ويران ساخت.

اين بنا تا سال 1319 ه.ق. 1091 م. همچنان ويران باقي ماند تا اينكه شاهزاده ملك منصور ملقب به شعاع السلطنه حاكم فارس، به ياري علي اكبر مزين الدوله نقاش باشي، معجري آهنين بر فراز آرامگاه حافظ ساخت و كتيبه اي بر آن قرار داد.

در سال 1310 ه.ش. دبير اعظم بهرامي استاندار فارس بر ديوار جنوبي حافظيه سر در بزرگي از سنگ نصب نمود و در جهت آبادي نارنجستان آن تلاش كرد.

در سال 1314 ه. ش. سرهنگ علي رياضي (رئيس فرهنگ فارس) با همياري علي اصغر حكمت و نظارت علي سامي و با طراحي آندره گدار فرانسوي، بازسازي بناي حافظيه را آغاز كردند. بناي كنوني حافظيه بنا بر اسلوب عهد كريم خان زند است. سنگ قبر حافظ به ارتفاع يك متر از سطح زمين قرار گرفته و به وسيله پنج رديف پلكان مدور احاطه شده است. بر فراز بارگاهش گنبدي مسي به شكل كلاه دراويش (ترك ترك) بر روي هشت ستون به ارتفاع ده متر، بنا شده است و از درون با كاشي هاي هفت رنگ معرق كاشي كاري شده است. همچنين در سقف آرامگاه هشت بيت از غزل:

حجاب چهره جان مي شود غبار تنم                                      خوشا دمي كه از آن چهره پرده برفكنم

بر روي سنگ هاي يكپارچه با خط ثلث نگاشته شده است.

رواق چهار ستونه كريم خان زند به صورت تالاري وسيع، داراي بيست ستون سنگي بلند، 56 متر و طول و 7 متر عرض در آمده است به گونه اي كه چهار ستون عهد كريم خاني در وسط اين بنا قرار گرفته است. بر روي ديوارهاي دو طرف رواق، سنگ هاي مرمرين نهاده شده است و بر فراز اين سنگ ها، كتيبه اي قرار گرفته كه بر روي آن غزل:

روضه خلدبرين خلوت درويشان است                                       مايه محتشمي خدمت درويشان است

از روي خط ميرعماد توسط هنرمندان شيرازي بر روي سنگ مرمر نقر شده است. در زير زمين رواق آب انبار حافظيه قرار گرفته است. آب انبار حافظيه اين تالار بيست ستونه، حافظيه را به دو قسمت شمالي و جنوبي تقسيم كرده، به گونه اي كه مقبره حافظ در ناحيه شمالي قرار گرفته است. هم چنين در اين قسمت كتابخانه اي با مساحت 440 متر مربع حاوي ده هزار جلد كتاب وجود دارد كه به عنوان مركز حافظ شناسي مورد استفاده قرار مي گيرد. درخت هاي نارنج و دو حوض مستطيل بزرگ شرقي و غربي نيز در اين قسمت وجود دارد كه اين حوض ها منبع آب حوض هاي بزرگ باغ ورودي است. قهوه خانه سنتي با مساحت 330 متر مربع نيز در اين ناحيه قرار گرفته است.

سمت چپ اتاق بزرگي متعلق به آرامگاه قوام با دو اتاق به جانب آن و شش اتاق ديگر كه سه تا به آرامگاه و سه تاي ديگر به نقاشي، مينياتوري، معرق سازي و ميناسازي تعلق دارد، است . در پشت اين آرامگاه (آرامگاه قوام) فضاي سبزي با يك حوض در ميان وجود داردكه آرامگاه غلامحسين صاحبديواني و آرامگاه قوام وجود دارد.

در سمت راست مقبره، ديوار داراي 14 طاقنماست كه آرامگاه خاندان معدل نيز در همين قسمت است.

بر ديوارهاي اين بخش از حافظيه غزل هايي از ديوان حافظ بر روي كاشي و سنگ مرمر نوشته شده است.

بر روي ديوار شمالي غزلي با مطلع:

سحرم هاتف ميخانه به دولت خواهي                                         گفت باز آي كه ديرينه اين درگاهي

و بر ديوار جنوبي غزل

چو بشنوي سخن اهل دل مگو كه خطاست                              سخن شناس نئي جان من خطا اينجاست

و بر ديوار شرقي غزل

مزرع سبز فلك ديدم و داس مه نو                                        يادم از كشته خويش آورد و هنگام درو

و بر ديوار غربي غزل

بيا كه قصر امل سخت سست بنياد است                                        بيار باده كه بنياد عمر بر باد است

با خط اميرالكتاب حاج ميرزا عبدالحميد ملك الكلامي كردستاني نگاشته شده است.

در قسمت جنوبي حافظيه، باغچه هاي بزرگي وجود دارد كه گرداگرد آنها گل كاري شده است و مابين آنها دو حوض مربع مستطيل بزرگ است. (سنگ هاي لبه اين حوض ها همان سنگ هاي حوض باغ شمالي موزه پارس است كه پس از امتداد خيابان كريم خان زند به سمت بازار وكيل، آن را خراب كرده، به حافظيه منتقل كردند) و در دو طرف حياط، نارنجستان بزرگي وجود دارد. ديوارهاي جنوبي و در ورودي باغ از نرده هاي آهني ساده ساخته شده است و بر نماي خارجي تالار، رو به سمت باغ ورودي غزل

گلعذاري ز گلستان جهان ما را بس                                     زين چمن سايه آن سرو روان ما را بس

نگاشته شده است.

مساحت بخش جنوبي از در ورودي باغ تا پلكان هاي رواق مياني، 9983 متر مربع مي باشد.

در جوار تربت حافظ عده اي از مشاهير به خاك سپرده شده اند كه برخي از آنها عبارتند از: شيخ محمد اهلي شيرازي، ميرزا نصير ملقب به فرصت الدوله، حجه الاسلام آقا سيد علي مجتهد كازروني، آقا محمد هاشم ذهبي، سالار جنگ، محمد خليل رجايي، حميدي شيرازي، ميرزا محمد شفيع وصال شيرازي، دكتر لطفعلي صورتگر، فريدون توللي، رسول پرويزي، علي محمد قوام الملك و فرزندانش.

حافظیه

حافظیه

 

حافظیه

 

حافظیه

 

حافظیه

 

حافظیه

 

حافظیه

 

حافظیه

 

حافظیه

 

به اشتراک بگذارید

نظرات   

 
0 #1 رضا 1391-06-17 17:15
عالی بود ممنون به وبلاگ منم سر بزنین ممنون میشم :lol: :lol: :lol: :lol:

آدرس وبلاگ:http://re za14.niloblog.c om/
بازگو کردن
 

اضافه کردن نظر

کد امنیتی
تازه کردن

راهنمای ارسال مقاله برای سایت

A D V E R T I S M E N T

تبلیغات در معماران

بنر

 logo login

login

registration

مطالب مرتبط

بانک اطلاعات مهندسین مشاور