مرمت برج هاي دو قلوي خرقان

برج هاي هزار ساله خرقان پس از زلزله اي كه در سال 1379 در آوج به وقوع پيوست، آسيب زيادي ديدند تا آن جا كه مي توان گفت در مجموع 50 درصد از اين دو برج تخريب شد. هر چند كه زلزله آوج بر امام زاده معنوي، امامزاده علاءالدين و امامزاده طاهر را نيز ويران كرد، اما برج هاي خرقان به دليل قدمت و تزيينات آجر كاري منحصر به فرد اهميت ويژه يافتند، تا آنجا كه پس از زلزله، نگراني هاي زيادي پيرامون از بين رفتن كامل اين برج ها به وجود آمد.
پس از زلزله تقريبا 50 درصد برج هاي دو قلوي خرقان تخريب شد. با اين تفاوت كه گنبد يكي از برج ها كاملا فرو ريخت و مشكل عدم استحكام، گريبان ديگري را فشرد.
در بدنه دو برج، ترك هاي زيادي ديده مي شد، بخش هاي زيادي از اين دو برج فرو ريخته بود. تزيينات آجركاري دو برج نيز كاملا آسيب ديده و از بين رفته بود.
«محمد محمدزاده» مدير ميراث فرهنگي قزوين با اشاره به اين كه كار استحكام بخشي و جلوگيري از تخريب بيشتر اين برج ها، 15 روز پس از زلزله آغاز شد، مي گويد: «از آن جا كه استحكام دو برج، آسيب زيادي ديده بود، در مراحل اوليه تنها سعي شد با پوشاندن ترك ها و استحكام بخشي اوليه، نسخه برداري و مستند سازي از آثار باقي مانده به خصوص در بخش تزيينات انجام شود، هر چند كه پيش از آن نيز مستند سازي صورت گرفته بود اما به هر حال وقوع زلزله، بناهاي تاريخي را در معرض ويراني، ناپايداري و عدم استحكام قرار مي دهد.
در همين حال «محمد حسن محب علي» معاون حفظ و احياي سازمان ميراث فرهنگي با تاكيد بر اين كه تمام بناهاي موجود در كشور بايد مستند سازي شوند تا هنگام بروز اين گونه حوادث بتوان با توجه به اسناد باقي مانده بناي ويران شده را بازسازي و استحكام بخشي كرد، معتقد است: «در مواردي كه مستند سازي ابنيه انجام نشده باشد، بازسازي و در برخي موارد بهينه سازي اين آثار ناممكن مي شود.»
از سوي ديگر اين بناها پس از وقوع سيل و زلزله در وضعيت بحراني قرار مي گيرند تا آنجا كه هر چه فاصله هاي زماني بين وقوع زلزله و سيل تا زمان شروع مرمت بنا، بيشتر شود آسيب ديدگي آنها، جدي تر خواهد شد و بناها در معرض خطر بيشتري قرار مي گيرند.
هر چند آغاز مرمت و استحكام بخشي برج هاي خرقان تنها 15 روز پس از وقوع زلزله آغاز شد اما مستند سازي هايي كه پيش از زلزله از اين برج ها صورت گرفته بود، نياز جديد مرمت را بر طرف نمي كرد، چرا كه مستند سازي انجام شده كامل نبود و نمي توانست پاسخگوي نياز پيش آمده باشد.
به همين دليل پس از زلزله ضمن جلوگيري از تخريب بيشتر برج ها، كار مستند سازي نيز همچنان ادامه يافت. مستند سازي اين مرحله شامل تهيه پلان دقيق و نيز بخش هايي مربوط به تزيينات بي نظير آجر كاري باقي مانده بود.
* وضعيت كنوني
_ هم اكنون برج هاي خرقان با اختصاص 70 ميليون تومان اعتبار، در سال جاري مراحل پاياني مرمت اوليه را پشت سر مي گذارند و اكنون كلاف كشي برج ها به اتمام رسيده است. در حال حاضر فعاليت مرمتي بنا در مرحله تحليل سازه قرار دارد و مقاومت خاك منطقه و مصالح مورد استفاده نيز بررسي و آزمايش شده اند.
در اين باره مدير كل ميراث قزوين، عقيده دارد كه فرآيند مرمت برج ها زمان بسياري طول خواهد كشيد و حداقل تا پايان سال جاري تنها كارهاي اساسي انجام خواهد شد و سال آينده نيز به مرمت تزيينات و استحكام بخشي آنها اختصاص دارد.
در مجموع به اعتقاد وي، سامان دهي مجموعه برج هاي خرقان فرآيند طولاني تري است كه نياز به صرف وقت بيشتري دارد.
* برج هاي دو قلوي خرقان
_ اين دو برج با ارتفاع 15 متر از سطح زمين، در واقع برج هاي آرامگاهي هستند كه به فاصله 30 متر از يكديگر قرار دارند.
كتيبه هايي كه در اين دو برج موجود است، سال پايان ساخت برج ها را يكي در 460 هجري قمري و ديگري در 486 هجري قمري ذكر كرده اند.
بناي اين برج هاي هشت ضلعي به قطر 11 متر بنا شده اند و يكي از وجوه تمايز آنها از يكديگر، وجود دو راه پله در يكي و يك راه پله در ديگري است.
برج هاي آرامگاهي خرقان با داشتن 50 طرح آجر كاري تزييني، جزو شاهكارهاي آجر كاري به شمار مي روند.
اين برج ها داراي گنبدهايي به دو پوشش بوده اند كه به مرور زمان _ و نه در اثر زلزله _ يكي از اين پوشش ها در هر دو برج كاملا از بين رفته است.
اين برج ها را مي توان اولين گنبدهاي دو پوش در ايران دانست.

منبع : خبرگزاري ميراث فرهتگي كشور