در حدود سال 2650 پيش از ميلاد هرم پله دار فرعون زوسر (Djoser)، دومين پادشاه از سلسله سوم در سقاره (Saqqarah) يا گورستان باستاني (شهر مردگان ) ممفيس توسط «ايمحوتپ»، معمار، طبيب و مشاور مخصوص زوسر، برپا داشته شد. وی نخستين هنرمندی است که نامش در تاريخ جهان به صورت مکتوب موجود می باشد، بسيار به علم طب مصری خدمت کرد به گونه ای که در دوران بعد، به عنوان رب النوع هنر و علم مورد پرستش واقع گرديد؛ چنين به نظر می رسد که مکتب معماری مصر به دست وی تأسيس شد.
 

مجسمه زوسر

ايمحوتپ نخستين کسی بود که در ساخت هرم از قطعات کوچک سنگ بهره برد. اين هرم كه احتمالاً كهن ترين بناي سنگي مصر و نخستين بنای سنگی عظيم جهان است، اولين مقبره عظيم پادشاهي نيز بود که ساخت آن نزديک به سی سال به طول انجاميد. هرم زوسر که حـدود 61 متر ارتفاع دارد و متشکل از شش مصطبه به تدريج کوچک شونده، با ارتفاعی يکسان است، دارای زاويه ای با شيب 72 درجه می باشد. شكل هرم مذبور كه ظاهراً چيزي در حد واسط بين مصطبه - شکل رايج مقابر مصريان در دوراه باستان - و هرمهاي حقيقي بعدي در گيزا (چيزه) است، در پايان كار، ساختماني مشابه زيگوراتهاي بزرگ بين النهرين از آب درآمده است، اما هرم زوسر برخلاف زيگوراتهاي بزرگ که معبد بودند، يك مقبره است و ارتفاعش از بناهاي شهر مردگاني كه پيرامونش ترتيب يافته، بسيار ‌بلندتر مي باشد.
 

در ساخت مصطبه پايينی و اصلی هرم پلکانی زوسر، سنگهای سفيد آهکی را دقيقاً همانند آجر بکار برده اند. سازندگان که قطعات سنگ را همچون آجرهای بزرگ شکل داده بودند، آنان را در رجهای افقی و با ملات گِل ساده چيده بودند. در دومين مرحله که نشانگر تغيير از مصطبه پله پله ای به هرم پلکانی است، تکنيک متفاوتی آشکار شده است؛ حجم سنگهای تراش داده شده، بيشتر گرديده به طوريکه هريک از آنها حدود نيم تن وزن دارند. اين سنگها را بطور مايل با زاويه 18 درجه چيده بودند، به گونه ای که شيب آنها به سمت درون و قلب بنا بود و بدين ترتيب، در مرحله پايانی توسعه و تکميل هرم، زاويه ای با شيب 72 درجه ايجاد گشت.

مقبره اي چون هرم زوسر وظيفه يا كاركردي دو گانه داشت: "حفاظت از پادشاه موميايي شده و متعلقاتش" و "مجسم ساختن قدرت مطلق و خدايگونه فرعون به كمك فرم معماري". در انديشه مصريان، شکل هرم نمود پلکانی بود که فرعـون را به سـوی «رِع» (Ra) يا رب النـوع خورشيـد بالا می برد. از ديگر سو، عقيده آنان بر اين بود که عظمت پيکر هرم، موجب جذب هرچه بيشتر انوار فيض بخش رِع بر بدنه مزار و سپس حلول آن در کالبد فرعون می شود.

هرم زوسر

هرم زوسر درون مجموعه ای تدفينی به ابعاد 540 متر در 278 متر جای گرفته که پرستشگاههای سنگی، بناهای آيينی و حياطهايي متعدد آن را احاطه کرده است. ديواری پيرامونی به طول بيش از 6/1 کيلومتر از سنگ به بلندای 5/10 متر، مجموعه را دربر گرفته و دارای پانزده سطح فرورفته، همچون درگاه ورودی می باشد. از اين ميان، چهارده دروازه کاذب و غير واقعی اند، تنها درگاه ورودی منتهی به مجموعه در بخش جنوب شرقی ديوار پيرامونی واقع شده است.
 

پس از گذر از ورودی، تالاری گسترده گرديده که 54 متر طول دارد و سقفی متشکل از سنگهايي استوانه ای، شبيه به تنه درخت نخل داشت که بر ستونهايي باريک استوار بود. سطوح اين ستونها که خياره دار می باشند، کهن ترين ستونهای شناخته شده در مصر هستند. تالار ذکر شده، به حياط باز و بزرگ مجموعه منتهی می شود.

مجموعه همچنين شامل تعدادی فضای عبادتی است که ايمحوتپ سقف خيمه مانند آنها را از معماری کاخهای چوبی الهام گرفته بود. بناهای مذکور که با سنگ آهک شفاف طلايي ساخته شده اند، بر روی ديوار بيرونيشان سه نيم ستون باريک شياره دار کار شده است.
 

تندیس ايمحوتپ